Shelf Films as a New Phenomenon in Belarusian Culture

Artist’s reflections through the cases of “Kupala” and “Liberté”

Abstract

This essay examines Belarusian ‘shelf films’: completed films denied distribution or public existence. Two cases anchor the analysis: Kupala (Vladimir Yankovskiy [Uladzimir Iankoŭski], 2020, Belarus), a state-funded biopic withheld from release after the 2020 political crisis, and Liberté (Andrei Kureichik [Andrėi Kurėǐchyk], 2020–2026, Belarus), an independent drama completed despite police searches. Drawing on the author's experience as screenwriter, producer, and director, the essay reconstructs the censorship apparatus, from self-censorship and ideological gatekeeping to police raids, that turns politically sensitive films into Schrödinger's artefacts: existing yet inaccessible. Unlike its Soviet precedent, contemporary shelving does not merely withhold films; it denies distribution certificates, blocks online access, and deploys state security forces against the material conditions of filmmaking itself.

«Палічныя фільмы» як новая з'ява ў беларускай культуры: разважанні кінематаграфіста пра выпадкі фільмаў «Купала» і Liberté

У гэтым эсэ разглядаецца феномен беларускіх «палічных фільмаў»: завершаных фільмаў, пазбаўленых дыстрыбуцыі або публічнага існавання. Аналіз абапіраецца на два выпадкі: «Купала» (Уладзімір Янкоўскі, 2020, Беларусь), біяграфічны фільм, зняты на дзяржаўныя сродкі і не выпушчаны ў пракат пасля палітычнага крызісу 2020 года, і Liberté (Андрэй Курэйчык, 2020–2026, Беларусь), незалежная драма, завершаная нягледзячы на паліцэйскія ператрусы. Абапіраючыся на ўласны досвед сцэнарыста, прадзюсара і рэжысёра, аўтар рэканструюе апарат цэнзуры — ад самацэнзуры і ідэалагічнага кантролю да паліцэйскіх ператрусаў – які ператварае палітычна адчувальныя фільмы ў артэфакты Шродзінгера: яны існуюць і адначасова недаступныя. У адрозненне ад савецкай практыкі, сучаснае «пакладанне на паліцу» не проста хавае фільмы: яно пазбаўляе іх пракатных пасведчанняў, блакуе доступ у інтэрнэце і скіроўвае сілавыя структуры супраць саміх матэрыяльных умоў кінавытворчасці.

Ключавыя словы: Беларусь; Уладзімір Янкоўскі; Андрэй Курэйчык; кіно; палітычная цэнзура; «палічныя фільмы»; «Купала»; Liberté; нацыянальная ідэнтычнасць; культурная дэкаланізацыя; палітычныя рэпрэсіі; «Беларусьфільм»; дысідэнцкае мастацтва; постсавецкі аўтарытарызм; беларускія пратэсты 2020 года.

Photo courtesy of Andrei Kureichik.